Αποστολές στη Σελήνη
Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα
H Σελήνη, με διάμετρο ένα τέταρτο της διαμέτρου της Γης, έχει μάζα μόλις το 1,2% τη μάζας της Γης.
Όπως όλα τα μεγάλα φεγγάρια στο ηλιακό σύστημα, είναι παλιρροιακά κλειδωμένη με τη Γη, δηλαδή η περίοδος περιφοράς είναι ίδια με την περίοδο περιστροφής —με αποτέλεσμα να δείχνει πάντα την ίδια πλευρά προς τη Γη.
Σχηματίστηκε μετά τη σύγκρουση ενός σώματος στο μέγεθος του Άρη με την αρχέγονη Γη.
Οι φωτεινές περιοχές της Σελήνης είναι γνωστές ως υψίπεδα. Οι σκοτεινές ονομάζονται σεληνιακές θάλασσες, αν και δεν περιέχουν σταγόνα νερό. Είναι λεκάνες πρόσκρουσης που γέμισαν με λάβα πριν 1,2 με 4,2 δισεκατομμύρια έτη.
Μεγάλες ποσότητες νερού σε παγωμένη μορφή υπάρχουν στον πυθμένα κρατήρων στους πόλους, σε περιοχές που βρίσκονται για δισεκατομμύρια χρόνια στη σκιά. Το νερό έχει παγιδευτεί εκεί μετά από προσκρούσεις αστεροειδών και κομητών στην επιφάνεια της Σελήνης.
Με τις αποστολές Apollo της NASA, 27 αστροναύτες έφτασαν στη Σελήνη, και απο αυτούς 12 περπάτησαν στην επιφάνειά της, με πρώτους τους Neil Armstrong και Buzz Aldrin και την περίφημη φράση “Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα”.
Δείτε εδώ πως φαίνεται σήμερα η περιοχή προσσελήνωσης της αποστολής Apollo 11.
Επόμενες αποστολές Apollo έφεραν μαζί τους και σεληνιακό όχημα – Lunar Roving Vehicle (LRV).
Με το πρόγραμμα Artemis σχεδιάζουμε την μόνιμη ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη.
Ενεργές Αποστολές

Η αποστολή Artemis II αναμένεται να εκτοξευτεί στις 6 Φεβρουαρίου 2026 – θα στείλει και πάλι ανθρώπους στη Σελήνη, για πρώτη φορά μετά το 1972.
Μικροδορυφόρος σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Εκτοξεύτηκε με την αποστολή Chang’e 6 της Κίνας.
Ο δορυφόρος Queqiao-2 μαζί με τους μικρότερους δορυφόρους Tiandu-1 και Tiandu-2 μπήκαν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη με στόχο την επικοινωνία αποστολών στην περιοχή του νότιου πόλου της Σελήνης με τη Γη.
Δύο relay satellites (δορυφόροι αναμετάδοσης), σε μακρινή ανάδρομη τροχιά, που βοηθουν στη μετάδοση μηνυμάτων μεταξύ Γης και Σελήνης.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, εξερευνά χρήσιμου πόρους στη Σελήνη όπως πάγος νερού, ουράνιο, ήλιο-3, πυρίτιο, αλουμίνιο. Δημιουργία τοπογραφικού χάρτη για την επιλογή μελλοντικών τοποθεσιών προσσελήνωσης.
Μικροδορυφόρος (CubeSat) σε σεληνιακή τροχιά, ο οποίος δοκιμάζει τη σταθερότητα της τροχιάς που έχει σχεδιαστεί για τον διαστημικό σταθμό Gateway.
Πρώτη αποστολή επιστροφής σεληνιακού υλικού την Κίνα. Επέστρεψε 1,7 kg υλικού από τη Σελήνη στη Γη στις 16 Δεκεμβρίου 2020. Το μητρικό σκάφος Chang’e 5 συνεχίζει τη λειτουργία του σε μακρινή ανάδρομη τροχιά (distant retrograde orbit – DRO) γύρω από τη Σελήνη.
Η κάψουλα με το σεληνιακό υλικό μόλις επέστρεψε στη Γη:

Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη από το 2019 μέχρι σήμερα.
Απελευθέρωσε σκάφος (lander και rover) το οποίο όμως προσέκρουσε στην επιφάνεια.
Το Chang’e 4 lander και το Yutu 2 rover προσσεληνώθηκαν στην μακρινή πλευρά της Σελήνης και λειτουργούν μέχρι σήμερα.
Στον διαμέτρου 186 km κρατήρα Φον Κάρμαν. Ο ίδιος ο κρατήρας βρίσκεται μέσα στον τεράστιο κρατήρα Άιτκεν στον Νότιο Πόλο, με διάμετρο 2.500 km και βάθος 13 km, έναν από τους μεγαλύτερους κρατήρες στο ηλιακό σύστημα και τον μεγαλύτερο, βαθύτερο και παλαιότερο στη Σελήνη,

Ο Δορυφόρος Queqiao-1 βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το σημειό Λαγκράνζ Earth–Moon L2. Σκοπός του να προσφέρει επικοινωνία με την Γη σε rover και lander στην μακρινή πλευρά της Σελήνης.
Το Queqiao βρίσκεται 65.000 km πιο μακρυά από τη Σελήνη, περιφερόμενο γύρω από το σημείο Λαγκράνζ L2, ένα είδος βαρυτικού σημείου στάθμευσης στο διάστημα, από όπου είναι ορατός τόσο από τη Γη όσο και από τη μακριά πλευρά της Σελήνης.

To Chang’e 3 lander βρίσκεται και σήμερα σε λειτουργία. Διατηρείται ζεστό κατά τις σεληνιακές νυχτες (14 γήινες ημέρες) από μια μονάδα θέρμανσης ραδιοϊσοτόπων.
Το Yutu rover λειτούργησε μέχρι το 2016
Το Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) βρίσκεται σε εκκεντρική πολική τροχιά χαρτογράφησης —έχει δημιουργήσει χάρτη της Σελήνης με ανάλυση 100 μέτρων και κάλυψη 98,2% της επιφάνειας (εξαιρουμένων των πυθμένων κρατήρων σε βαθιά σκιά στους πόλους).
Έχει απεικονίσει και τις περιοχές προσσελήνωσης των αποστολών Apollo με ανάλυση μισού μέτρου(!).
Η τροχιά του το φέρνει μόλις 20 km πάνω από την επιφάνεια της Σελήνης.

Time History of Events and Macroscale Interactions during Substorms (THEMIS)
Τρεις δορυφόροι σε τροχιά γύρω από τη Γη και Δύο δορυφόροι, οι ARTEMIS-P1 και ARTEMIS-P2, σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, μελετούν τις απελευθερώσεις ενέργειας από τη μαγνητόσφαιρα της Γης.
Παλιές Αποστολές

Το Lander Athena προσσεληνώθηκε στις 6 Μαρτίου 2025, αλλά στο πλάι, εμποδίζοντας την φόρτιση των μπαταριών και αδυνατώντας να αναπτύξει μικρότερα σκάφη στην επιφάνεια. Ήταν η τρίτη προσσελήνωση από ιδιωτική εταιρεία. Η αποστολή ολοκληρώθηκε μία ημέρα μετά την προσεδάφιση, μόλις εξαντλήθηκε η ενέργεια των μπαταριών.

Η πρώτη πλήρως επιτυχημένη προσσελήνωση από ιδιωτική εταιρεία! Στη φωτογραφία η σκιά του σκάφους Blue Ghost στην επιφάνεια της Σελήνης🌕 και στο βάθος η Γη!🌍

Το πρώτο σκάφος που συνέλεξε υλικό από την μακρινή πλευρά της Σελήνης, περίπου 2 κιλά από τον Apollo crater, South Pole–Aitken basin. Το σκάφος που προσσεληνώθηκε μετέφερε και πειράματα από την ESA, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Σουηδία. Μετέφερε επίσης ένα μίνι ρόβερ. Μετά το πέρας της αποστολής το σκάφος μεταφοράς μπήκε σε τροχια στο σημείο Λαγκράνζ Ηλίου-Γης L2.

Η πρώτη προσσελήνωση από ιδιωτική εταιρεία! Κατά την προσσελήνωση το σκάφος έγειρε σε γωνία 30 μοιρών. Μα όλα τα όργνα λειτουργούσαν κανονικά και η αποστολή θεωρείται επιτυχημένη.


To Smart Lander for Investigating Moon (SLIM) προσσεληνώθηκε σε απόσταση μικρότερη των 100 μέτρων από τον στόχο της. Παρότι προσεδαφίστηκε ανάποδα, λειτούργησε για αρκετούς μήνες στην επιφάνεια της Σελήνης. Πριν την προσεδάφιση απελευθέρωσε δύο οχήματα, τα LEV-1 and LEV-2 τα οποία μετακινούνταν με αναπηδήσεις στην επιφάνεια.

Επιτυχής προσσελήνωση των Vikram lander και Pragyan rover κοντά στον Νότιο Πόλο της Σελήνης ( 69°S).

Artemis είναι το πρόγραμμα με το οποίο η NASA θα στείλει και πάλι ανθρώπους στη Σελήνη, για πρώτη φορά μετά το 1972.
Η αποστολή Artemis I ήταν δοκιμαστική όλων των συστημάτων πριν την επενδρωμένη Artemis IΙ.
Για την αποστολή η NASA ανέπτυξε ένα νέο διαστημόπλοιο το Ωρίων (Orion) και έναν νέο πύραυλο τον SLS (Space Launch System).
Άρτεμις είναι η δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα κατά την ελληνική μυθολογία, εξού και το όνομα σε συνέχεια των θρυλικών αποστολών Apollo της NASA.
Περισσότερα: https://planetariumotg.gr/artemis-1-epistrofi-sti-selini/
Μαζί εκτοξεύτηκαν και 10 μικροδορυφόροι. Περισσότερα: https://planetariumotg.gr/artemis-1-cubesats/
Κοντνό πέρασμα στη Σελήνη στα 18.500 km. Εκτοξεύτηκε με την αποστολή Artemis I
Το σκάφος Beresheet μπήκε με επιτυχία σε κυκλική τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Ιδιωτική αποστολή των SpaceIL και διάφορων Israel Aerospace Industries. Μετά από 48 ημέρες στην προσπάθεια ελεγχόμενης προσσελήνωσης έχασε τον έλεγχο και συνετρίβη στην επιφάνεια. Η selfi φωτογραφία κατά την κάθοδο σε ύψος 22km πάνω από την επιφάνεια της Σελήνης.

Η πρώτη ιδιωτική αποστολή στη Σελήνη. Πέρασε κοντά από τη Σελήνη και στο τέλος προσέκρουσε πάνω στην επιφάνεια της Σελήνης. Πήρε το όνομά της προς τιμήν του ιδρυτή της γερμανικής εταιρείας OHB, Manfred Fuchs. Εκτοξεύτηκε μαζί με την κινεζική αποστολή Chang’e 5-T1.
Η αποστολή Chang’e 5-T1 μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και επέστρεψε στη συνέχεια μια κάψουλα στη Γη, δοκιμάζοντας την κάψουλα για μελλοντική αποστολή μεταφοράς σεληνιακού υλικού στη Γη.
Το Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer (LADEE) τέθηκε σε τροχιά και στο τέλος προσέκρουσε στη Σελήνη για να συλλέξει πληροφορίες σχετικά με τη σεληνιακή ατμόσφαιρα. Η Σελήνη έχει μια πολύ πολύ αραιή ατμόσφαιρα, με πυκνότητα μόλις 0,001% της Γης —δηλαδή πολύ κοντά στο κενό. Αποτελείται από σωματίδια σκόνης, μόρια και άτομα που εκτινάσσονται από την επιφάνεια της Σελήνης από μικρομετεωρίτες, ηλιακό άνεμο και φως υψηλής ενέργειας από τον Ήλιο.
Δεν γνωρίζαμε καν την ύπαρξή της μέχρι που οι αστροναύτες των αποστολών Apollo παρατήρησαν μια μυστηριώδη λάμψη στον ουρανό της Σελήνης ενώ βρίσκονταν σε τροχιά γύρω της.
Η αποστολή GRAIL της NASA αποτελούνταν από δύο σκάφη – το Ebb και το Flow – σε συνδυασμό σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη για να χαρτογραφήσουν τις διακυμάνσεις στο σεληνιακό βαρυτικό πεδίο. Δημιούργησαν βαρυτικό χάρτη της Σελήνης με την υψηλότερη ανάλυση από οποιοδήποτε ουράνιο σώμα μέχρι σήμερα. Στο τέλος της αποστολής τα σκάφη συνετρίβησαν σκόπιμα στην επιφάνεια της Σελήνης.
Το Chang’e 2 ήταν μέρος του Κινεζικού Προγράμματος Σεληνιακής Εξερεύνησης. Μπήκε σε τροχιά ύψους 100 km γύρω από τη Σελήνη το 2010. To 2011 μπήκε σε τροχιά γύρω από το σημείο Lagrangian L2 Γης-Ήλιου. Το 2012 αναχώρησε τον αστεροειδή 4179 Toutatis από τον οποίο πέρασε με επιτυχία κοντά τον Δεκέμβριο του 2012.
Το Lunar Crater Observation and Sensing Satellite (LCROSS) εκτοξεύτηκε μαζί με το LRO για να προσδιορίσει εάν υπάρχει πάγος νερού σε έναν μόνιμα σκιασμένο κρατήρα στον νότιο πόλο της Σελήνης. Όπως σχεδιάστηκε, τόσο το τμήμα Centaur του πυραύλου που μετέφερε την αποστολή στη Σελήνη, όσο και το ίδιο το LCROSS προσέκρουσαν στον πυθμένα του κρατήρα Cabeus στις 9 Οκτωβρίου 2009.
Οι συγκρούσεις αποκάλυψαν ένα νέφος υλικού που δεν είχε δει ηλιακό φως για δισεκατομμύρια χρόνια. Οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν την ύπαρξη νερού και ότι το νερό ήταν κυρίως με τη μορφή καθαρών κρυστάλλων πάγου σε ορισμένα σημεία.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Απελευθέρωσε σκάφος το οποίο προσέκρουσε ελεγχόμενα στην επιφάνεια. Η αποστολή ανακάλυψε για πρώτη φορά πέρα από κάθε αμφιολία την εκτεταμένη παρουσία νερού σε παγωμένη μορφή στη Σελήνη, στον πυθμένα κρατήρων κοντά στον βόρειο και νότιο πόλο σε περιοχές που βρίσκονται μόνιμα στη σκιά, για δισεκατομμύρια χρόνια στη σκιά. Με τη χρήση του οργάνου Moon Mineralogy Mapper (MMM) ενός φασματόμετρου που κατασκευάστηκε από τη NASA για την αποστολή.
Υπάρχει περισσότερος πάγος στον νότιο πόλο της Σελήνης από ό,τι στον βόρειο πόλο. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχουν περισσότεροι και βαθύτεροι κρατήρες εκεί. Με πράσινο χρώμα οι περιοχές με πάγο (αριστερά ο Β. Πόλος, δεξιά ο Ν. Πόλος)

Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και ελεγχόμενη πρόσκρουση στη Σεληνιακή επιφάνεια στο τέλος της αποστολής.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και ελεγχόμενη πρόσκρουση στη Σεληνιακή επιφάνεια στο τέλος της αποστολής.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και ελεγχόμενη πρόσκρουση στη Σεληνιακή επιφάνεια στο τέλος της αποστολής.
Το Lunar Prospector ήταν ένα σκάφος σε περιφορά γύρω από τη Σελήνη για δύο χρόνια σε χαμηλή πολική τροχιά. Χαρτογράφησε τη σύνθεση της επιφάνειας, συμπεριλαμβανομένων σεληνιακών αποθέσεων υδρογόνου. Η αποστολή εντόπισε την παρουσία υδρογόνου, υποδηλώνοντας αποθέσεις πάγου στη Σελήνη.
Σε τροχιά γύρα από τη Σελήνη
Πραγματοποίησε δύο κοντινά περάσματα από τη Σελήνη για να φτάσει στο σημείο Earth–Sun L1 Lagrangian point. Το σκάφος παρατηρεί τον ηλιακό άνεμο που πρόκειται να χτυπήσει τη μαγνητόσφαιρα της Γης.
14 κοντινά περάσματα από τη Σελήνη κατά τη λειτουργία του
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και ελεγχόμενη πρόσκρουση στην επιφάνεια.
Το International Sun-Earth Explorer-3 (ISEE-3) πραγματοποίησε 5 κοντινά περάσματα από τη Σελήνη το 1982 και 1983.
Επέστρεψε 170 γραμμάρια υλικού από τη Σελήνη στη Γη. Η τελευταία αποστολή της Σοβιετικής Ένωσης στη Σελήνη.
Αποστολή με σκοπό να επιστρέψει υλικό από τη Σελήνη, μα έγειρα στο πλάι κατά την προσσελήνωση και τερματίστηκε
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη
Στην πορεία του για Ερμή και Αφροδίτη χαρτογράφησε τον Βόρειο Πόλο της Σελήνης
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη
Προσσελήνωση και ανάπτυξη του rover Lunokhod 2

Έκτη επανδρωμένη αποστολή στην επιφάνεια της Σελήνης. Οι Gene Cernan καιHarrison Schmitt περπάτησαν στη Σελήνη ενώ ο Ronald Evans παρέμεινε σε τροχιά στο όχημα διακυβέρνησης.

Πέμπτη επανδρωμένη αποστολή στην επιφάνεια της Σελήνης. Οι αστροναύτες John Young και Charles Duke πέρασαν 3 ημέρες στην επιφάνεια της Σελήνης. Ο Thomas Mattingly παρέμεινε σε τροχιά στο όχημα διακυβέρνησης.
Πριν αναχωρήσουν έθεσαν σε τροχιά τον δορυφόρο PFS-2.
Προσσελήνωση
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.

Τέταρτη επανδρωμένη αποστολή στην επιφάνεια της Σελήνης, η πρώτη που χρησιμοποίησε Σεληνιακό Όχημα (Lunar Roving Vehicle). David Scott, James Irwin και Alfred Worden
Πριν αναχωρήσει για τη Γη έθεσε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη τον δορυφόρο Particles and Fields Subsatellite (PFS-1)

Τρίτη επανδρωμένη αποστολή στην επιφάνεια της Σελήνης. Alan Shepard, Stuart Roosa και Edgar Mitchell.
Το πρώτο ρομποτικό rover στην επιφάνεια της Σελήνης.
Στη Σελήνη και επιστροφή στον Ινδικό Ωκεανό
Πρώτη ρομποτική αποστολή που επέστρεψε υλικό (101 γραμμάρια) από τη Σελήνη
Η προσσελήνωση ματαιώθηκε μετά από έκρηξη σε φιάλη οξυγόνου καθ’ οδόν προς τη Σελήνη. Η αποστολή πέρασε δίπλα από τη Σελήνη και επέστρεψε με ασφάλεια στη Γη. Οι αστροναύτες Jim Lovell, Jack Swigert και Fred Haise είναι οι άνθρωποι που έχουν ταξιδέψει μακρύτερα από τη Γη σε απόσταση 400.000 km

Η δεύτερη προσσελήνωση αστροναυτών. Η αποστολή προσεδαφίστηκε δίπλα στο ρομποτικό σκάφος Surveyor 3 που είχε φτάσει στη Σελήνη δύο χρόνια νωρίτερα και επέστρεψε κομμάτια του στη Γη. Οι Pete Conrad και Alan Bean έτασαν στην επιφάνεια και ο Richard Gordon παρέμεινε σε τροχιά στο όχημα διακυβέρνησης
Μετέφερε τέσσερεις χελώνες στη Σελήνη και επιστροφή στο Καζακστάν

“Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα”
Ο πρώτος άνθρωπος περπατάει στην επιφάνεια της Σελήνης – οι αστροναύτες Neil Armstrong και Buzz Aldrin περπάτησαν στο Φεγγάρι ενώ ο Michael Collins τους περίμενε στο όχημα διακυβέρνησης

Δεύτερη επανδρωμένη αποστολή και πρώτη δοκιμή προσσελήνωσης. Δύο αστροναύτες μπήκαν στη σεληνάκατο και κατέβηκαν στα 14 km πάνω από την επιφάνεια. Οι τρεις αστροναύτες ήταν οι John Young, Thomas Stafford και Gene Cernan.

Πρώτη επανδρωμένη αποστολή στη Σελήνη. Ολοκλήρωσε δέκα περιφορές γύρω από τη Σελήνη και επέστρεψε με επιτυχία στη Γη. Συνολική διάρκεια της αποστολής 6 ημέρες. Οι Frank Borman, Jim Lovell και William Anders, οι πρώτοι άνθρωποι που έφτασαν στο Φεγγάρι.
Πραγματοποίησε μια περιφορά γύρω από τη Σελήνη σε ύψος 1.950 km πριν επιστρέψει στη Γη. Μετέφερε δύο χελώνες και άλλες μικρές μορφές ζωής, σε μια επίδειξη τεχνολογίας για επανδρωμένες αποστολές. Προσγειώθηκε στον Ινδικό Ωκεανό μετά από 6 ημέρες.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη
Προσσεληνώθηκε 29 km από τον κρατήρα Τύχο (Τycho)
Προσσεληνώθηκε στον Κεντρικό Κόλπο (Sinus Medii) και δοκίμασε επιτυχώς για πρώτη φορά να σηκωθεί και να προσεδαφιστεί ξανά
Προσσεληνώθηκε στη Θάλασσα της Ηρεμίας
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.

Προσσεληνώθηκε στη Σελήνη. Στο ίδιο σημείο προσσεληνώθηκαν και οι αστροναύτες της αποστολής Apollo 12 το 1969, και πήραν κάποια κομμάτια από το σκάφος τα οποία επέστρεψαν στη Γη.
Σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Προσσελήνωση
Μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Προσσεληνώθηκε στην επιφάνεια της Σελήνης και λειτούργησε για πάνω από έναν μήνα.
Το πρώτο σκάφος που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Το πρώτο σκάφος που προσσεληνώθηκε επιτυχώς. Λειτούργησε για τρεις ημέρες στην επιφάνεια της Σελήνης.
Πέρασε κοντά από τη Σελήνη
Προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Πέρασε κοντά από τη Σελήνη.
Προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Πέρασε κοντά από τη Σελήνη και επέστρεψε την πρώτη φωτογραφία της μακρινής πλευράς
Το πρώτο σκάφος που προσέκρουσε εσκεμμένα πάνω στη Σελήνη
Κοντινό πέρασμα από τη Σελήνη.
Δεν κατάφερε να προσκρούση πάνω στο Φεγγάρι, παρόλα αυτά πέρασε κοντά στη Σελήνη
