Το νεφέλωμα του Αυγού είναι ένα πολύ ενδιαφέρον αντικείμενο σε απόσταση 1.000 ly από εμάς, ένα προ-πλανητικό νεφέλωμα, ένα άστρο που μόλις άρχισε να πεθαίνει.
Αστέρια σαν τον Ήλιο μας, στο τέλος της ζωής τους μετατρέπονται σε Κόκκινους Γίγαντες. Καθώς διαστέλλονται εκτινάσσουν κελύφη αερίων στο διάστημα. Σταδιακά αποκαλύπτεται ο καυτός, πυκνός πυρήνας του άστρου —ένας Λευκός Νάνος. Αυτού του τύπου τα νεφελώματα ονομάζονται πλανητικά νεφελώματα (αν και δεν έχουν να κάνουν τίποτα με πλανήτες).
Στο συγκεκριμένο νεφέλωμα, ο Λευκός Νάνος δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί —είναι το μοναδικό τέτοιου τύπου νεφέλωμα που έχουμε ανακαλύψει. Και καθώς βρίσκεται σχετικά κοντά μας έχουμε την εκπληκτική εικόνα από το Hubble.
Η δομή έχει διάμετρο μισό έτος φωτός —τα πλανητικά νεφελώματα που παρατηρούμε είναι πολύ μεγαλύτερα, στοιχείο που δείχνει ότι το συγκεκριμένο νεφέλωμα μόλις γεννιέται.
Το άστρο που δημιουργεί το νεφέλωμα είναι κρυμμένο πίσω από αδιαφανή σκόνη (κόκκους, αιθάλη) που εκτόξευσε νωρίτερα. Αυτό είναι τυπικό των αστέρων που πεθαίνουν. Για παράδειγμα, ο Μπετελγκέζ είναι γνωστός για τα τεράστια σύννεφα σκόνης που κατά καιρούς εκτινάσσει στο διάστημα.
Ο δίσκος σκόνης στο κέντρο υποδηλώνει ότι το άστρο στην πραγματικότητα είναι διπλό άστρο, δύο άστρα που περιστρέφονται το ένα γύρω από το άλλο. Η φυγόκεντρος δύναμη από την κίνησή τους, εκτοξεύει υλικό κατά προτίμηση στο επίπεδο της τροχιάς, σχηματίζοντας αυτόν τον πεπλατυσμένο δίσκο.
Οι ομόκεντροι κύκλοι είναι σφαιρικά κελύφη αερίου που εκτοξεύονται κατά διαστήματα κάθε αιώνα περίπου από το άστρο τα τελευταία 4.000 χρόνια.
Κάθετα στον δίσκο σκόνης, εκατέρωθεν, βρίσκονται δύο λοβοί (ίδιου περίπου μεγέθους με τον δίσκο). Πρόκειται για νεαρές δομές − δεδομένου του μεγέθους και του ρυθμού διαστολής τους − σχηματίστηκαν μόλις πριν 250 χρόνια! Η κατεύθυνση είναι σημαντική: το υλικό που εκτοξεύεται από το ετοιμοθάνατο άστρο παρεμποδίζεται από τον παχύ δίσκο σκόνης, γι’ αυτό και μπορεί να διαφύγει μόνο κάθετα προς τον δίσκο.
Λεπτομέρεια της κεντρικής περιοχής. Credit:
ESA/Hubble & NASA, B. Balick (University of Washington)
Οι μακριές δέσμες φωτός είναι φως του άστρου που φωτίζει τα κελύφη αερίων. Έχουν σχήμα Χ γιατί οι λοβοί υλικού σκιάζουν την κεντρική περιοχή της δέσμης. Φανταστείτε έναν κώνο φωτός με σκιασμένη την κεντρική περιοχή του.
Πόσο τέλειο, βλέπουμε σκιά από το φως του άστρου! Πιο μακριά από την περιοχή που είναι ορατοί οι ομόκεντροι δακτύλιοι, οι δέσμες φωτός εξακολουθούν να αποκαλύπτουν μέρος του αερίου, μα βλέπουμε τμήματα τόξων αντί για ολόκληρους κύκλους. Προφανώς, υπάρχουν πολύ περισσότερα από αυτά τα κελύφη από όσα μπορούμε εύκολα να δούμε. Και σε αντίθεση με ένα πλανητικό νεφέλωμα, όπου το αέριο διεγείρεται από το υπεριώδες φως του λευκού νάνου και ακτινοβολεί από μόνο του, σχεδόν όλο το υλικό που βλέπουμε στην εικόνα προέρχεται από ανακλώμενο φως του κεντρικού άστρου. Σαν μια μεγάλη λάμπα στο κέντρο όλων αυτών των πραγμάτων, που τα φωτίζει.
Κάποια στιγμή, σε μερικές χιλιάδες χρόνια, το άστρο θα έχει εκτινάξει όλα τα εξωτερικά του στρώματα, και ο καυτός πυρήνας του άστρου – o λευκός νάνος – θα αποκαλυφθεί μετατρέποντας το νεφέλωμα του Αυγού σε ένα κανονικό πλανητικό νεφέλωμα. Άραγε τι αλλαγές θα δουν οι μελλοντικοί αστρονόμοι, σε αυτό το τεράστιο και εντυπωσιακό νέφος αερίου και σκόνης στους επόμενους αιώνες;
