Φωτογραφία νεαρών άστρων, αερίων και σκόνης στο νεφέλωμα Καρίνα. Παρατηρήστε τους ευθύγραμμους πίδακες υλικών. Οι πίδακες εκτοξεύονται από αστέρια που τώρα σχηματίζονται. Credit: NASA, ESA, M. Livio and the Hubble 20th Anniversary Team (STScI)

Η φωτογραφία αποτελεί λεπτομέρεια του πολύ μεγάλου νεφελώματος Καρίνα που απέχει 7.500 έτη φωτός από εμάς. Ολόκληρο το νεφέλωμα είναι τεράστιο, μα το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble εστίασε σε μία μικρή περιοχή που ονομάζεται Mystic Mountain, στην οποία γεννιούνται νέα αστέρια.

Νέα αστέρια σχηματίζονται συνεχώς σε μεγάλα νεφελώματα, στις περιοχές όπου το αέριο είναι πυκνότερο, όπου η βαρύτητα ενός μικρού θύλακα μπορεί να υπερνικήσει την εσωτερική θερμότητα και να προκαλέσει βαρυτική κατάρρευση. Στο κέντρο της κατάρρευσης αυξάνεται συνεχώς η μάζα, η πίεση και η θερμοκρασία. Όταν η θερμοκρασία ξεπεράσει τον απίθανο αριθμό των 10 εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου, ξεκινούν πυρηνικές αντιδράσεις σύντηξης που μετατρέπουν υδρογόνο σε ήλιο και σηματοδοτούν τη γέννεση ενός άστρου.

Καθώς το αστέρι συνεχίζει να σχηματίζεται το ονομάζουμε πρωτοάστρο. Μπορεί να έχει ισχυρά μαγνητικά πεδία και να περιστρέφεται πολύ γρήγορα. Αυτό μπλέκει τις γραμμές του μαγνητικού πεδίου πάνω από τους πόλους περιστροφής και η ύλη που θα βρεθεί μέσα σε αυτή τη δίνη εκτοξεύεται από το αστέρι με υψηλές ταχύτητες, δημιουργώντας δύο πίδακες υλικών που μπορεί να εκτείνονται για πολλά έτη φωτός. Τα αντικείμενα αυτά ονομάζονται Herbig-Haro objects και υπάρχουν αρκετά στη φωτογραφία. Το πιο χαρακτηριστικό βρίσκεται ακριβώς στην κορυφή.

Στις κορυφές από τους πύργους αερίων και σκόνης όπου κρύβονται αυτά τα νεαρά αστέρια, η ύλη είναι πυκνότερη και μπορεί να αντέξει εν μέρη τη διάβρωση από την έντονη υπεριώδη ακτινοβολία και τα υποατομικά σωματίδια που εκτοξεύονται από καυτά, νέα, μεγάλου μεγέθους γειτονικά αστέρια, επάνω και έξω από τη φωτογραφία. Αυτός ο άνεμος και η ακτινοβολία, διώχνουν το αραιότερο αέριο και αφήνουν πίσω τους τις δομές αυτές στο διάστημα. Παντού στις πλευρές των πύργων μπορείτε να δείτε ροές υλικού που δημιουργούνται από τον αστρικό άνεμο καθώς χτυπάει και διαβρώνει τους πύργους.

Τα χρώματα στην εικόνα αντιστοιχούν σε διεγερμένο οξυγόνο (μπλε), υδρογόνο και άζωτο (πράσινο) και θείο (κόκκινο). Αυτά δεν είναι απαραιτήτως τα πιο άφθονα αέρια στον νεφέλωμα (εντάξει, το υδρογόνο είναι), μα τα αέρια που έχουν την τάση να ακτινοβολούν περισσότερο και είναι ευκολότερο να δούμε.

2020 Carina Nebula HH

Λεπτομέρεια ενός αντικειμένου Herbig-Haro στην κορυφή του Mystic Mountain, Carina Nebula.

 Herbig–Haro object

HH object diagram

Herbig–Haro object. Credit Wikipedia

Αριστερά το μοντέλο ενός αντικειμένου Herbig–Haro και δεξιά μία πραγματική φωτογραφία, το HH 34 στον Ωρίωνα. Πριν η ύλη πέσει στο αστέρι στο κέντρο, σχηματίζει γύρω του έναν πεπλατυσμένο περιστρεφόμενο δίσκο που ονομάζεται δίσκος προσαύξησης. Στην πραγματική φωτογραφία ο δίσκος προσαύξησης κρύβει το αστέρι που ήδη ακτινοβολεί στο κέντρο. Οι πίδακες υλικών διακρίνονται καθαρά, εκτείνωνται αντιδιαμετρικά πάνω από τους πόλους του άστρου.

 

2020 Carina Nebula full

Εδώ μία μεγαλύτερη άποψη του νεφελώματος Καρίνα, πατήστε στον σύνδεσμο για μεγαλύτερη ανάλυση. Credit: NASA, ESA, M. Livio and the Hubble 20th Anniversary Team (STScI)

Τον Απρίλιο του 2020 συμπληρώνονται 30 χρόνια λειτουργίας για το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble. Θα βρείτε τις 100 καλύτερες φωτογραφίες - όπως αυτές ανακοινώθηκαν στον ιστοχώρο του Hubble - εδώ!

--
Κώστας Σακκάς
Φορητό Ψηφιακό Πλανητάριο
Planetarium On the Go