Φορητό Ψηφιακό Πλανητάριο - Planetarium On The Go         English version

instagram

Ομάδα αστρονόμων ανακάλυψαν πιθανά ίχνη ζωής στον πλανήτη Αφροδίτη, για την ακρίβεια στην ατμόσφαιρά της.

Οι αστρονόμοι ανίχνευσαν μία ανόργανη χημική ένωση που ονομάζεται φωσφίνη (PH3), η οποία δεν θα έπρεπε να βρίσκεται στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης στην ποσότητα που ανιχνεύθηκε. Στη Γη η φωσφίνη δημιουργείται είτε από μικρόβια είτε βιομηχανικά.

Και στην Αφροδίτη δεν υπάρχουν βιομηχανίες, οπότε...

...ας μη βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα. Οι αστρονόμοι που έκαναν την ανακοίνωση ήταν προσεκτικοί λέγοντας ότι αυτό που ανακάλυψαν συνάδει με την ύπαρξη ζωής, μα δεν είπαν ότι η φωσφίνη παράγεται από μικρόβια. Θα μπορούσε να παράγεται από μία άγνωστη προς το παρόν ανόργανη χημική διαδικασία στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης. Μα είναι μια ανακοίνωση με εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Ένας τρόπος να κοιτάξουμε για ζωή σε άλλους κόσμους είναι να ψάξουμε για βιουπογραφές, χημικές ενώσεις που παράγονται από έμβια όντα. Το ελεύθερο οξυγόνο είναι μια τέτοια βιουπογραφή για παράδειγμα, γιατί παράγεται βιολογικά και αντιδρά τόσο εύκολα με άλλες ενώσεις, ώστε δεν μπορεί να παραμένει σε μεγάλες ποσότητες σε εξωγήινες ατμόσφαιρες χωρίς να ανανεώνεται συνεχώς από τη ζωή.

Πρόσφατα, η φωσφίνη εξετάστηκε κατά τον ίδιο τρόπο και βρέθηκε ότι είναι μία καλή βιουπογραφή για τους ίδιους λόγους. Στη Γη, η φωσφίνη παράγεται μόνο τεχνητά ή από αναερόβια βακτήρια όπως σε πτώματα σε αποσύνθεση. Η εύρεσή της σε μια εξωγήινη ατμόσφαιρα σε σχετικά υψηλά επίπεδα θα ήταν ένας σοβαρός δείκτης (αν και όχι απόδειξη) βιολογικών διεργασιών.

Μα η Αφροδίτη μοιάζει ένας κόσμος τελείως εχθρικός για τη ζωή. Έχει τόσο πυκνή ατμόσφαιρα ώστε η πίεση στην επιφάνειά της είναι 90 φορές η γήινη ατμοσφαιρική πίεση – την ίδια πίεση θα αισθανόσασταν 900 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας εδώ στη Γη! Η ατμόσφαιρά της αποτελείται κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα, προκαλώντας ένα ανεξέλεγκτο φαινόμενο του θερμοκηπίου, ώστε η θερμοκρασία στην επιφάνειά της είναι παντού περί τους 470 °C, ικανή να λιώνει ακόμη και τον μόλυβδο. Και επιπλέον τα σύννεφα της Αφροδίτης αποτελούνται από θειικό οξύ (βιτριόλι), ένα ισχυρότατα διαβρωτικό και καυστικό οξύ. Συνεπώς η Αφροδίτη δεν είναι ο κόσμος όπου θα περιμέναμε να βρούμε ενδείξεις ζωής.

Μα ψηλότερα στην ατμόσφαιρά της, περί τα 50 km πάνω από την επιφάνεια, η θερμοκρασία πέφτει στους 20-30 °C ενώ και η πίεση είναι κοντά στην γήινη ατμοσφαιρική πίεση. Οπότε εάν υπάρχει ζωή στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης εκεί θα ήταν ένα καλό μέρος για να την αναζητήσουμε.

Μην ξεχνάμε όμως τα σύννεφα της Αφροδίτης που αποτελούνται κυρίως (75-95%) από θειικό οξύ, μία ουσία καταστροφική για τις κυτταρικές δομές των ζωντανών οργανισμών.

Ο Dr William Bains, μέλος της ομάδας που έκανε την ανακάλυψη, αναφέρει ότι για να αντέξουν το θειικό οξύ τα πιθανά μικρόβια θα πρέπει είτε να χρησιμοποιήσουν κάποια άγνωστη βιοχημεία, είτε να έχουν αναπτύξει ένα είδος πανοπλίας “Μιλάμε για βακτήρια που περιβάλλουν τον εαυτό τους με κάτι πιο σκληρό από το τεφλόν και σφραγίζονται εντελώς. Αλλά τότε πώς τρώνε; Πώς ανταλλάσσουν αέρια; Είναι ένα πραγματικό παράδοξο.”

Ας δούμε τώρα πως ανίχνευσαν οι αστρονόμοι την φωσφίνη στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης.

Οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν το διαμέτρου 15 μέτρων υποχιλιοστομετρικό τηλεσκόπιο James Clerk Maxwell (JCMT) στο όρος Μάουνα Κέα της Χαβάης. Η φωσφίνη απορροφά φως σε μήκος κύματος περίπου ενός χιλιοστού (έξω από αυτό που βλέπει το μάτι μας, πέρα και από το υπέρυθρο), εκεί που είναι ευαίσθητο το JCMT.

Και πράγματι παρατηρώντας την Αφροδίτη, είδαν στο φάσμα της μία βύθιση στο συγκεκριμένο μήκος κύματος. Στη συνέχεια πήραν χρόνο παρατήρησης στο τηλεσκόπιο ALMA τη Μεγάλη Χιλιοστομετρική/υποχιλιοστομετρική Διάταξη της Ατακάμα, η οποία αποτελείται από 66 ραδιοτηλεσκόπια τα οποία μπορούν να δουλέψουν συνεργατικά, προσομοιάζοντας ένα ενιαίο τηλεσκόπιο διαμέτρου 16 km (!).

Τα δεδομένα από το ALMA είχαν μεγαλύτερη ακρίβεια. Κανένα άλλο γνωστό μόριο ή άτομο, δεν θα μπορούσε να απορροφά φως στο συγκεκριμένο μήκος κύματος, ενώ η φωσφίνη παρατηρήθηκε σε υψόμετρο περί τα 50 με 60 Km.

Το περιβάλλον στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης είναι εχθρικό για την φωσφίνη και θα έπρεπε να αποσυντίθεται αρκετά γρήγορα. Οι επιστήμονες έλεγξαν στη συνέχεια πιθανές ανόργανες χημικές διεργασίες παραγωγής και συντήρησης της φωσφίνης. Το φως του ήλιου, κεραυνοί στην ατμόσφαιρα, πρόσκρουση μετεωριτών, τα ηφαίστεια της Αφροδίτης στην επιφάνεια. Μα καμία δεν μπορούσε να παράγει ικανοποιητικές ποσότητες φωσφίνης.

Όμως το ότι καμία γνωστή ανόργανη διαδικασία δεν παράγει φωσφίνη στις ποσότητες που παρατηρήθηκαν, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποια άγνωστη μέχρι σήμερα διαδικασία.

Από την άλλη υπάρχει και η πιθανότητα της ζωής!

Το σίγουρο είναι ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για τη χημεία των νεφών της Αφροδίτης και διαστημικές αποστολές που θα τα εξερευνήσουν από κοντά.

Οι αστρονόμοι είναι αισιόδοξοι για την ανακάλυψη εξωγήινης ζωής τα επόμενα χρόνια στο ηλιακό μας σύστημα, μα θεωρούσαν πιθανή την ύπαρξή της σε μέρη όπου υπάρχει νερό σε υγρή μορφή. Όπως ο Άρης για παράδειγμα ή δορυφόροι του Δία και του Κρόνου. Ο δορυφόρος του Δία Ευρώπη για παράδειγμα διαθέτει έναν υπόγειο ωκεανό κάτω από την ολοκληρωτικά παγωμένη επιφάνειά της, με περισσότερο νερό σε υγρή μορφή από ότι όλοι μαζί οι ωκεανοί της Γης.

Και όμως όσο και αν ακούγεται παράδοξο, η πρώτη ένδειξη για την πιθανή ύπαρξη εξωγήινης ζωής στο ηλιακό σύστημα μας ήρθε από ένα μέρος που δεν το περιμέναμε, την Αφροδίτη!

* Image Credit: JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic – Η Αφροδίτη στο υπεριώδες μήκος κύματος