Φορητό Ψηφιακό Πλανητάριο - Planetarium On The Go         English version

instagram

Το AB Aurigae έχει διπλάσια μάζα από τον Ήλιο μας και αν και δεν φαίνεται με γυμνό μάτι στον ουρανό, είναι αρκετά λαμπερό για να το παρατηρήσουμε με ένα τηλεσκόπιο. Μα ο δίσκος προσαύξησης χάνεται στη λάμψη του άστρου. Χρειάστηκε να επιστρατεύσουμε τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια του κόσμου για να τον παρατηρήσουμε.

Αρχικά οι σπείρες ανιχνεύθηκαν με το τηλεσκόπιο ALMA που βρίσκεται σε υψόμετρο 5.000m στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Αποτελείται από 66 ραδιοτηλεσκόπια τα οποία δουλεύουν συνεργατικά σαν ένα τηλεσκόπιο διαμέτρου 16 km(!). Το ALMA εντόπισε το σπειροειδές μοτίβο να πηγαίνει σχεδόν στο ίδιο το αστέρι, καθώς και κοιλότητες μέρη δηλαδή με λιγότερο αέριο και σκόνη, ακριβώς αυτό που θα περίμενε κανείς αν ένας πλανήτης ήταν εκεί να απορροφά υλικό. Στη συνέχεια με τη συστοιχία τηλεσκοπίων του Πολύ Μεγάλου Τηλεσκόπιου VLT ελήφθη η ανωτέρω εικόνα. (Ένα σύντομο βίντεο από την αποστολή του Θεοφάνη Ματσόπουλου στα τηλεσκόπια ALMA και VLT θα βρείτε εδώ)

Η εικόνα έχει υποστεί επεξεργασία ώστε να αφαιρεθεί το έντονο φως του αστεριού και να ενισχυθεί η φωτεινότητα του αμυδρού δίσκου προσαύξησης. Το σπειροειδές σχέδιο και οι κοιλότητες στο κέντρο διακρίνονται καθαρά. Και όχι μόνο, λίγο κάτω από το κέντρο, στο εσωτερικό όριο του δίσκου, διακρίνεται μία φωτεινότερη συγκέντρωση υλικού. Ακριβώς εκεί, 4,5 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από το άστρο στο κέντρο, σχηματίζεται ένας πλανήτης (όσο απέχει ο Ποσειδώνας από τον Ήλιο στο δικό μας ηλιακό σύστημα). Για να καταλάβετε καλύτερα ρίξτε μια ματιά στο παρακάτω βίντεο.

Καθώς ο σχηματιζόμενος πλανήτης περιφέρεται γύρω από το άστρο, το υλικό που βρίσκεται πιο κοντά στο άστρο περιφέρεται ταχύτερα, ενώ το υλικό που βρίσκεται πιο μακρυά πιο αργά. Ο πλανήτης έλκει αυτό το υλικό αλλάζοντας την ταχύτητα περιφοράς του. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να δημιουργούνται δύο σπειροειδή κύματα, ένα κινούμενο εξωτερικά προς τον δίσκο και ένα εσωτερικά προς το άστρο. Και τα δύο καταλήγουν στον πλανήτη, τροφοδοτώντας τον με υλικό, αέρια και σκόνη που αυξάνουν τη μάζα του.

Οι αστρονόμοι που έκαναν την παρατήρηση δημιούργησαν μοντέλα που προσομοιάζουν τις παρατηρούμενες σπείρες κάτω από την επίδραση της βαρύτητας του πλανήτη. Εδώ βλέπετε μία ενισχυμένη εικόνα για περισσότερο κοντράστ.

2020 vlt abaurigae models

Μεγέθυνση υψηλού κοντράστ του Ab Aurigae με επικαλυπτόμενα μοντέλα σχηματισμού σπειροειδών βραχιόνων (συμπαγείς γραμμές) που δείχνουν πού μπορεί να είναι ένας πιθανός πλανήτης (πράσινος κύκλος στο κάτω μέρος), καθώς και ένας δεύτερος πιθανός πλανήτης (μωβ κύκλος επάνω) και ένας τρίτος (μπλε κύκλος πιο πάνω). Credit: ESO/Boccaletti et al.

Τα μοντέλα (συμπαγείς γραμμές) ακολουθούν ακριβώς τις παρατηρούμενες σπείρες, ακόμη και τη μικρή στροφή στο μέρος του πιθανού πλανήτη. Σύμφωνα με τα μοντέλα η μάζα του πλανήτη είναι μεταξύ 4 και 13 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Δία με έναν ρυθμό αύξησης περίπου 0,3% της μάζας της Γης ανά έτος (ή 50 δισεκατομμύρια τόνους ανά ημέρα).

Και δεν παρατηρούμε μόνο έναν, μα ίσως τρεις πλανήτες να σχηματίζονται, βλέπουμε δηλαδή ένα πλανητικό σύστημα να δημιουργείται μπροστά στα μάτια μας.

Και ενώ οι σπείρες είχαν προβλεφθεί θεωρητικά αλλά και παρατηρηθεί σε μεγαλύτερες κλίμακες σε δίσκους προσαύξησης, για πρώτη φορά παρατηρούμε τις σπείρες, τις ροές υλικού, να συγκλίνουν στη θέση του σχηματιζόμενου πλανήτη!

--

Κώστας Σακκάς
Planetarium On the Go
Φέρνουμε τον έναστρο ουρανό σε εσάς!